CABR
Het papieren CABR
Sinds januari 2025 kunt u op de website Oorlog voor de Rechter zoeken naar personen die na de Tweede Wereldoorlog zijn onderzocht op samenwerking met de Duitse bezetter (collaboratie). De papieren dossiers van de onderzochte personen zitten in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Ze zijn op afspraak te bekijken in het Nationaal Archief in Den Haag.
Het digitale CABR
In het kader van het project Oorlog voor de Rechter wordt het CABR gedigitaliseerd, van context voorzien en volledig doorzoekbaar gemaakt. Het digitaliseren duurt nog tot in 2027.
Sinds 1 juli 2025 is het deel van het CABR dat inmiddels is gedigitaliseerd (ongeveer een derde van het totaal) in de studiezaal van het Nationaal Archief op beveiligde computers te doorzoeken.
Vanaf 2 februari 2026 is die mogelijkheid uitgebreid naar de studiezalen van het NIOD (Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies) en de Regionaal Historische Centra (RHC’s).
Op deze pagina leest u hoe u een plek kunt reserveren voor het digitale CABR.
Waar kan ik terecht?
Voor het digitale CABR kunt u terecht op de volgende plekken:
- Amsterdam: NIOD
- Arnhem: Gelders Archief
- Assen: Drents Archief
- Den Haag: Nationaal Archief
- Deventer: Collectie Overijssel
- Groningen: Groninger Archieven
- Haarlem: Noord-Hollands Archief
- Heerlen: Historisch Centrum Limburg
- ‘s-Hertogenbosch: Brabants Historisch Informatie Centrum
- Leeuwarden: Tresoar
- Lelystad: Het Flevolands Archief
- Middelburg: Zeeuws Archief
- Utrecht: Het Utrechts Archief
De papieren CABR-dossiers kunt u alleen in het Nationaal Archief in Den Haag bekijken.
Voor wie is het bedoeld?
Het digitale CABR is er voor mensen met een onderzoeksbelang. Hiermee wordt bedoeld dat u een persoonlijk of wetenschappelijk belang heeft om onderzoek te doen in het CABR. Dat kan zijn voor familieonderzoek, maar ook voor historisch of wetenschappelijk onderzoek.
Persoonlijk onderzoeksbelang
Als u zoekt naar informatie over vervolgingsslachtoffers (zoals Joden, Roma en Sinti), verzetsdeelnemers of gebeurtenissen uit de oorlog, maar ook als u een dossier wilt bekijken van een persoon die is onderzocht op collaboratie, kunt u gebruik maken van het digitale CABR.
Let op! Nog lang niet alle CABR-dossiers zijn gedigitaliseerd en doorzoekbaar gemaakt in het digitale CABR. Staat er op de Oorlog voor de Rechter website op een persoonspagina achter een inventarisnummer ‘Niet gescand’, dan is het dossier nog niet digitaal te bekijken (afbeelding 1).
Afbeelding 1.
De niet gescande inventarisnummers zijn alleen te bekijken in de studiezaal van het Nationaal Archief in Den Haag. Hoe u deze CABR-dossiers kunt bekijken leest u op deze pagina van het Nationaal Archief: zoekhulp Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging.
Wetenschappelijk onderzoeksbelang
In het CABR komen personen voor die mogelijk nog in leven zijn. Om hun privacy te beschermen moeten onderzoekers, die wetenschappelijk onderzoek in het CABR willen doen, een aanvraag indienen. Hierin moeten de onderzoekers aangeven hoe ze om zullen gaan met de bijzondere persoonsgegevens uit het archief. Als u bij het maken van een afspraak voor het digitale CABR heeft aangegeven dat u een wetenschappelijk onderzoeksbelang heeft, ontvangt u een formulier om dat wetenschappelijk onderzoeksbelang te onderbouwen. U stuurt dit formulier per mail terug naar
Een plek reserveren
We werken met een tijdslot van 9.00-12.00 uur op maandag tot en met woensdag. Er zijn twee plekken beschikbaar om gebruik te kunnen maken van de beveiligde computers. U mag maximaal één extra bezoeker meenemen bij uw bezoek. U kunt een reserveringsaanvraag doen door een mail te sturen naar:
Wilt u uw afspraak annuleren?
Neem dan contact met ons op via
Wat doorzoekt u?
Het papieren CABR is 3,8 kilometer lang. Nog lang niet alles is gedigitaliseerd. Het digitaliseren duurt nog tot in 2027. Toch kunt u nu al zoeken in ongeveer een derde van de ruim 30 miljoen pagina's die het CABR telt.
Het gaat vooral om scans van dossiers van personen die voor een rechtbank zijn verschenen. De zaken van deze personen zijn behandeld door een van de Bijzondere Gerechtshoven, de Tribunalen en/of de Bijzondere Raad van Cassatie. In de komende jaren wordt het aangevuld met nieuw gedigitaliseerde dossiers.
Extra regels
Vanwege privacywetgeving zijn er extra regels voor het gebruiken van het digitale CABR. Naast het hebben van onderzoeksbelang mogen onderzoekers geen foto's maken van de documenten. Een telefoon of camera mag daarom niet mee de studiezaal in. U kunt wel aantekeningen maken op een laptop of met potlood en papier. De camera van uw laptop wordt afgeplakt.
Nieuwe onderzoeksmogelijkheden
Het digitale CABR biedt nieuwe onderzoeksmogelijkheden. Veel CABR-dossiers bevatten niet alleen informatie over de onderzochte personen, maar ook over (Joodse) slachtoffers, verzetsstrijders en over gebeurtenissen uit de oorlog. Deze informatie was tot nu toe moeilijk te vinden, omdat CABR-dossiers alleen op naam van de onderzochte personen staan.
Andere archieven over de Tweede Wereldoorlog en collaboratie
Verschillende instellingen in Nederland bewaren oorlogsarchieven.
· Nationaal Archief: via de Wegwijzer naar onze oorlogsarchieven kunt u er stapsgewijs achter komen welke andere archieven voor uw onderzoek van belang kunnen zijn.
· NIOD: bekijk deze pagina met een overzicht van mogelijke bronnen bij het NIOD en daarbuiten.
· Regionale Historische Centra (RHC's) en andere lokale archieven, zoals stadsarchieven. Zij hebben vaak ook collecties die over de oorlog gaan.
· De website Oorlogsbronnen.nl: op deze website zijn collecties van meer dan 250 archiefinstellingen, musea, herinneringscentra en bibliotheken gekoppeld en doorzoekbaar.
Vragen?
Neem voor vragen over het reserveren van een plek of uw reservering contact op met de instelling waar u het digitale CABR wilt (gaan) bekijken.
Voor inhoudelijke vragen kunt u altijd terecht bij een medewerker van de studiezaal wanneer u het digitale CABR bekijkt, of neem contact op met het team van Oorlog voor de Rechter:
- Telefoon: 0800-0064 (elke werkdag tussen 9:00 en 17:00).
- Chat (elke werkdag tussen 9:00 en 17:00).
- CABR-contactformulier.
